Nadzór

Rok 1967. Więzienna brama zatrzaskuje się za młodą kobietą, Klarą Małosz, która otrzymała dożywocie za udział w aferze gospodarczej. Wkrótce okazuje się, że Klara jest w ciąży. Po kilku nieudanych próbach poronienia decyduje się na urodzenie dziecka. Mąż Adam - przekonany, że padła ofiarą zmowy - informuje ją o przygotowywanej rewizji procesu. Klara wyprowadza go z błędu: jest winna. Wychowawczynie bezskutecznie usiłują nawiązać dialog z zamkniętą w sobie więźniarką. W szczególny sposób interesuje się nią piękna i zimna Kinga, wskutek wady kręgosłupa zmuszona do chodzenia w gorsecie, która rutynowym czynnościom stara się nadać osobisty charakter. Klara rodzi córeczkę. Po kilku dniach przeżywa szok - Kasia zostaje jej odebrana i oddana matce Adama. Proces rewizyjny odwleka się, wspólników kryje ktoś w ministerstwie. Klara wraca do "swojego" więzienia, razem z koleżankami przeżywa wiadomość, że mąż Stachy chce od niej odejść, postanawia rozejść się z Adamem. Adam przyjeżdża na widzenia sam, wydaje się coraz bardziej obcy. Klara żąda, by przywoził Kasię. Zakład karny zajmuje dalekie miejsce we współzawodnictwie kulturalnym; kobiety uniemożliwiają założenie chóru. Wówczas wychowawczynie zgadzają się na powstanie prowadzonego przez Justynę radiowęzła. Życzenia z głośnika są miłym akcentem podczas smutnej wigilii. Stacha wybucha rozpaczą - nigdy "nie podskoczyła", żeby tylko wyjść wcześniej, tymczasem mąż chce ją pozbawić praw rodzicielskich. Niedługo potem wychodzi na wolność; żegnają się bez słów. Wreszcie Adam przywozi Kasię. Beata umożliwia Klarze widzenie w świetlicy, w cywilnym ubraniu - jako "kuracjuszce". Dziecko nazywa ją "ciocią mamą". Klara dowiaduje się o śmierci teściowej. Klara połyka ostre przedmioty, by dostać się do szpitala. Tam odwiedza ją Adam; długą nieobecność tłumaczy częstymi wyjazdami służbowymi i chorobami Kasi. Podczas następnego widzenia okazuje się, że sprowadził do domu kochankę, mała zaś ma nie-sprawną nóżkę, chodzi w gorsecie, grozi jej trwałe kalectwo. Klara pisze podania o urlop, konieczny dla leczenia dziecka. Kinga obiecuje jej pomoc w zamian za współpracę. Klara odpowiada głodówką, ale potem ulega wychowawczyni. Któregoś dnia Kinga przychodzi do celi z pomarańczą; dziewczyna przytula się do niej. Naczelnik informuje Klarę, że po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego i w uznaniu dla jej aktywnej społecznie postawy przyznano jej półroczny urlop. Kobieta opuszcza więzienne mury.

Kanwą scenariusza "Nadzoru" są wydarzenia autentyczne. "Nadzór" powstał w 1983 roku, jako drugie - po "Wolnym strzelcu" (1981) - dzieło Wiesława Saniewskiego. Zanim został reżyserem, Saniewski ukończył studia matematyczno-fizyczne, był dziennikarzem i krytykiem filmowym, a także asystentem Andrzeja Wajdy. "Nadzór" do dziś uważany jest przez wielu za najlepszy film w jego dorobku. Początkowo - jako politycznie niejednoznaczny - pokazywany był tylko w kinach studyjnych i Dyskusyjnych Klubach Filmowych. Dopiero pod koniec lat osiemdziesiątych trafił do szerszego rozpowszechniania. Zdaniem krytyki, wielką wartością filmu Saniewskiego jest wstrząsający swą wiarygodnością zapis losu kobiety, zepchniętej niesprawiedliwym wyrokiem w brutalny świat więziennych murów.