Utrwalanie to jeden z procesów fotograficznych sprawiający, że materiał fotograficzny nie reaguje już na światło.
Utrwalanie polega na rozpuszczeniu i usunięciu z materiału fotograficznego substancji światłoczułej czyli chlorku, bromku i jodku srebra. Składniki utrwalacza tworzą z trudno rozpuszczalnymi solami srebra tak zwane związki zespolone – łatwo rozpuszczalne w wodzie. Istnieje wiele związków i mieszanin o działaniu utrwalającym, np. woda amoniakalna, która nadaje się jednak tylko do rozpuszczania chlorku srebra. Tak więc może być użyta jedynie do materiałów chlorosrebrowych, bez domieszek bromku i jodku srebra. Innym związkiem jest cyjanek potasu (lub sodu). Rozpuszcza on wszystkie trzy sole srebra, jednak nie jest powszechnie stosowany ze względu na niebezpieczeństwo zatrucia. Najpopularniejszym utrwalaczem jest roztwór tiosiarczanu sodu.
Zaletą tego roztworu jest to, że nie posiada on właściwości trujących ani żrących oraz jest znacznie trwalszy od innych utrwalaczy. Próbowano też zastosować do utrwalania tiosiarczan amonu, którego roztwory rozpuszczają sole srebra szybciej niż roztwory tiosiarczanu sodu. Problemem jest mała trwałość oraz większa niż w przypadku tiosiarczanu sodu zdolność do rozpuszczania srebra metalicznego. Jednakże dodaje się sole amonowe do roztworu tiosiarczanu sodu, tworząc tak zwany szybki utrwalacz.
Czas utrwalania zależy od: rodzaju utrwalanej emulsji, stężenia tiosiarczanu w utrwalaczu, wielkości dodatku soli amonowej do roztworu tiosiarczanu sodu, temperatury i stopnia wyczerpania utrwalacza.
Wróć do słownika lub do listy terminów fotograficznych